"To dziennik pisany w trzeciej osobie. Diariusz, w którym jego autor przygląda się z dystansu samemu sobie. Malicki notuje własne myśli, zbiera usłyszane opowieści, zapisuje spostrzeżenia, wydarzenia. Pisze o swojej dotychczasowej twórczości i o twórczości innych. Wspomina znajomych, przyjaciół, dom rodzinny. Nic niby nie jest tu poukładane, a jednak składa się w spójną całość. Niczego niesamowitego nie ma w tych opowieściach i wspomnieniach, a jednak zastanawiają i pasjonują. Malicki rozwija opowieści i je urywa, wraca do tego, o czym pisał i opisuje na nowo coś, co zostało już opisane. W swojej książce daje wyraz temu, że wszystko to, co proste, nieuchwytne, trudne do zapamiętania może znaleźć swoje zapisane w notatniku miejsce i ożywać wciąż na nowo. Ta opowieść tak naprawdę nie ma ani początku, ani końca. Lektura jest po prostu towarzyszeniem autorowi w pewnym okresie jego życia. Życia, które przecież nadal trwa i które nieodłącznie związane jest z pisaniem." Wydawnictwo Czarne, 2009 Całość tekstu na stronie Niedoczytania
Zbiór opowiadań Anny Gołos to bardziej broszurka niż książka i nasuwa się od razu pytanie, czy mamy tu do czynienia z prawdziwą literaturą. Bo początek wcale tego nie zapowiada. Introdukcja do dramatycznych opowieści z „Wykrzyczeć siebie” przypomina wpis na blogu nastolatki, która skarży się na to, że świat jest zły, a ludzie dwulicowi. Takimi tekstami raczą nas młodociane autorki w sieci, które zakładają swe internetowe pamiętniczki gdzie popadnie i użalają się nad sobą. Kolejne teksty udowadniają jednak, że ta książka nie jest bynajmniej tak prosta i że potrafi zagrać na emocjach. Czy nie jest to zbyt prosta zagrywka, to już inna sprawa. Faktem jest jednak, że Gołos bardzo się stara, aby jej bohaterów zauważono, usłyszano. To bowiem opowieść o krzyku, który czasami jest niemy, ale który wyraża ból i wielką samotność.
„Wykrzyczeć siebie” to dramatyczna polifonia głosów odrzuconych, samotnych i niezrozumianych. Nasycenie tej prozy traumatycznymi przeżyciami bohaterów powoduje, że chwilami czytanie wydaje się nie do zniesienia, ale myślę, iż o to autorce chodziło. O to, by poruszyć problemy niewygodne, przemilczane i sprawy, o jakich na co dzień się nie myśli. Autorka rozpoczyna od opisu przeżyć dzieci. Poznamy chłopca, który rozpaczliwie błaga matkę, by zabrała go z domu dziecka. Przeczytamy o wstydzie i upokorzeniu dziewczynki wykorzystywanej seksualnie. Będziemy świadkami dramatu, przeżywanego przez chłopca, którego katuje matka-alkoholiczka. W końcu w sensie dosłownym i symbolicznym dowiemy się, czym jest zimno postrzegane oczyma małego bohatera, którego matka tuli do piersi swoją piątkę dzieci i płacze nad ich oraz własnym losem.
Bolesne przeżycia okresu dzieciństwa na pewno dadzą o sobie znać w późniejszym życiu. Gołos oprowadza nas także po świecie skrzywdzonych i zagubionych młodych ludzi, których świat rozbity został już przed laty. Dlaczego młoda studentka wpada w anoreksję? Co spowodowało, że dorastający chłopak jedyną życiową przyjemność widzi w narkotykach? Dlaczego ofiara gwałtu nie jest w stanie zacząć normalnego życia i odnaleźć w nim swego miejsca? Co czuje młoda dziewczyna, kiedy dowiaduje się, że ma raka i musi pożegnać się ze światem? I co spowodowało, że pewna kobieta cierpi na depresję, odcinając się od ludzi i świata? Te pytania będziemy sobie stawiać, poznając losy starszych bohaterów książki.
Większość tekstów to świadectwa krzyku. Donośnego krzyku, chociaż nie zawsze słyszanego. Ta proza jest „wykrzyczana” w sensie dosłownym i metaforycznym. Monologi bohaterów cechuje prostolinijność i szczerość. Myślę, że to dwa zasadnicze atuty tej książki. Nie jest to jakaś wybitna proza, bo i o niczym wielkim nie traktuje. Pozornie. Dramaty bohaterów to przejścia, które na zawsze wpłyną na ich sposób patrzenia na życie. Ich monologi to głosy tych, których na co dzień nie chcemy słuchać. Niewygodnie jest słuchać o smutku i cierpieniu, dlatego właśnie Gołos o tym opowiada. To zatem niewygodna książka i taka, po przeczytaniu której nie chce się wierzyć, że opisuje prawdziwy świat.
I jeszcze słowo o tym, do kogo kierowana jest ta opowieść. Pozornie wydaje się, że do wszystkich. To taki rozpisany na kilkanaście głosów apel o to, by nie pozostać obojętnym na cierpienia innych. Każdy tekst jest jednocześnie dramatycznym wyznaniem czynionym matkom. I to przede wszystkim matki są tutaj głównymi bohaterami. Do matek także Gołos kieruje kilka gorzkich prawd związanych z tym, jak trudno jest być dobrym dla własnego dziecka. Wspomniana już przeze mnie stylistyka wstępu do tej książki każe upatrywać drugiego hipotetycznego odbiorcę w młodej, wkraczającej w dorosłe życie osobie. Można zatem odbierać „Wykrzyczeć siebie” jako pokoleniowy dialog. Dialog, który niestety rzadko prowadzi do porozumienia.
Krzyk Anny Gołos to krzyk tych, za których czasami trzeba zabrać głos. Dlatego ta książka jest ważna.
Wydawnictwo My Book, 2009
To trudna książka. Nie tylko dlatego, że trudno się ją czyta, ale przede wszystkim ze względu na fakt, iż dotyka bardzo trudnych problemów. „Topiel” jest literackim debiutem Junota Díaza i jednocześnie specyficznym rozliczeniem ze swą ojczyzną – Dominikaną. Osiem tekstów, budujących tę książkę, to osiem poruszających i smutnych opowieści o dorastaniu do życia, w którym na co dzień panuje mrok, przemoc i zło. To opowieści skomplikowane nie tylko dlatego, że zrywają z zasadą chronologii. Autor bowiem czasami skupia się na szczegółach, niekiedy opisuje drobne zdarzenia, rozwija akcję w zupełnie nieoczekiwanych kierunkach i powoduje, że lektura „Topieli” wymaga skupienia. Można by rzec, że to tylko nieco ponad 150 stron. To aż 150 stron, a gęstości tej prozy można zaznać już w pierwszym opowiadaniu.
Narratorem wszystkich tekstów jest Junior. Chłopiec przeżył wiele gorzkich rozczarowań w Dominikanie i okazuje się, że wyjazd do rzekomo wspaniałego kraju jakim są Stany Zjednoczone, niewiele zmienia. Junior wydaje się bowiem przechodzić drogę swego ojca, Ramóna. Drogę, na której marzenia konfrontowane są z rzeczywistością i która prowadzi w mroczne rejony, z jakich trudno się wydobyć. Jest to zatem symboliczna topiel, która pochłania i zabija. Junior jednak stara się opierać natłokowi przykrych zdarzeń i we własnym świecie wyobraźni buduje rzeczywistość wręcz malowniczą. To, co wydaje się na pozór walką o przetrwanie zarówno na ulicach Santo Domingo jak i Nowego Jorku, jest przede wszystkim niezwykłą podróżą w głąb wrażliwej i okaleczonej przez życie jednostki.
Nieprzypadkowo piszę o okaleczeniu, albowiem zarówno bohater, jak i członkowie jego rodziny oraz inni Dominikańczycy, którzy szukają szczęścia w Ameryce, są w jakiś sposób okaleczeni duchowo. Książkę Díaza rozpoczyna poruszająca opowieść o chłopcu, który ma zdeformowaną twarz. Israel ukrywa się pod maską, głęboko chowając urazy, jakich doświadcza. Myślę, że tak jak oszpecona jest twarz Izraela, równie mocno zniszczeni są wewnętrznie bohaterowie tej prozy. Israel łudzi się, że amerykańscy lekarze przeprowadzą operację, która zmieni jego wygląd. Z podobnymi nadziejami względem USA wyruszają dominikańscy emigranci, wśród których z czasem znajdzie się sam Junior.
Rodzina bohatera nakreślona jest bardzo barwnie. Papi to apodyktyczny mężczyzna, który sprawia wrażenie szorstkiego i nieczułego. Dowiemy się, dlaczego opuścił rodzinę, jak radził sobie w Stanach Zjednoczonych i dlaczego zdecydował się na sprowadzenie do Ameryki żony, od której uciekał w ramiona innej oraz dzieci, z którymi pozornie nie czuje bliskości. Mami Juniora to z kolei kobieta silna, ale i wyjątkowo sentymentalna. Dzielnie radziła sobie w Dominikanie i równie dzielnie daje sobie radę z trudami życia codziennego w Ameryce. Mami wybacza mężowi nieczułość i zdrady, w imię dobra rodziny przenosi się do USA i próbuje zbudować życie na nowo. W tym życiu będą musieli odnaleźć się Junior i jego brat Rafa, a Díaz za pomocą krótkich obrazków nakreśli, jak niewiele różni wymarzoną Amerykę od ubogiej, pełnej rozczarowań i przemocy Dominikany. Ważne jest także to, że opowiadania te rozgrywają się w obu krajach i że tło opisywanych zdarzeń zmienia się tak często. Należy jednak zadać sobie pytanie o to, co warunkuje życie Juniora i kim się staje, patrząc na Nowy Jork oczyma biednego dominikańskiego uchodźcy.
„Topiel” to książka o tym, jak język ojczysty autora walczy z językiem angielskim. Polski czytelnik otrzymuje naturalnie przekład książki, ale dość szybko dostrzeże, że część zwrotów i pojęć nie jest tłumaczona. To tak jakby dla niektórych słów było miejsce tylko w hiszpańskim zasięgu leksykalnym. Jest tak, że o pewnych sprawach nie sposób napisać inaczej niż po hiszpańsku. Díaz dokonuje rzeczy bardzo trudnej, pisząc o przeżyciach w dwóch językach. Nie sposób nie zauważyć, że mamy w tej prozie swoiste lingwistyczne starcia. To bowiem książka o doświadczaniu rzeczywistości na dwa różne sposoby i opisywaniu tej rzeczywistości dwoma językami.
Debiut Díaza to niełatwa dla czytelnika lektura, w której dostrzec można przede wszystkim niezwykłe umiejętności obserwacyjne autora i z której rodzi się obraz zagubionego w wielkim świecie Latynosa, dla którego jedyną możliwością ucieczki z topieli jest świadomość, że on sam jest odpowiedzialny za własne życie. „Topiel” nasycona jest symboliką, trudnymi do opanowania dygresjami i przede wszystkim fatalizmem. Mimo wszystko to proza dojrzała, niesamowita i pozostawiająca trwały ślad w duszy czytającego.
Wydawnictwo Znak, 2009
Nie cierpisz z powodu samotności, prowadzisz uporządkowane życie rodzinne, dzielisz z bliską osobą radości i troski dnia codziennego i jeśli uważasz, że to nie jest książka o tobie, możesz się bardzo mylić. „W każdej chwili, w wyniku błędu krytycznego, którego nie przewiduje twoja teoria programowania, możesz zostać singlem. (…) Każdy kiedyś był, jest albo będzie singlem. Nawet jeśli twierdzi, że teraz go to nie dotyczy". Piotr Kępski napisał przewrotną opowieść o singlach, ale tak naprawdę o wszystkich tych, którzy z różnych powodów nie mogą się odnaleźć w otaczającej ich rzeczywistości. Bo życie – tak jak laptop, na którym Jakub, autor tej opowieści, pisze swoją książkę – może w pewnym momencie się „zepsuć”, a przed oczami ujrzy się wtedy niepokojący sygnał o błędzie krytycznym. W takiej sytuacji znaleźli się bohaterowie tej opowieści. Ludzie, dla których życie w pojedynkę staje się wyzwaniem i męką jednocześnie. Ludzie, którzy za wszelką cenę próbują wyjść naprzeciw życiu, ale mogą to robić jedynie w pojedynkę.
Życie Filipa i Marty łączy się zupełnie przypadkiem. Mieszkają w pewnej podwarszawskiej miejscowości i przez dłuższy czas nie wiedzą o swoim istnieniu. Filip kilka lat temu przekroczył trzydziestkę i jego dotychczasowe życie to pasmo rozczarowań. Pasja o garncarstwie rozbiła się w konfrontacji z codziennością i mężczyzna zmuszony został do tego, by codziennie wbijać się w garnitur i zarabiać pieniądze w biurze, w którym odczuwa coraz silniejszą presję kolegów z pracy. Filip jest sobą rozczarowany i znudzony tym, co przynoszą kolejne, niepokojąco do siebie podobne dni. Podobnie czuje się Marta, sfrustrowana nauczycielka, która ucieka od rzeczywistości w świat książek. Marta jest neurotyczką, która codziennie staje na wadze, nieprzyzwoicie się objada i kompulsywnie myje zęby kilkanaście razy dziennie. Kiedy jeden z jej uczniów prosi ją o przysługę i oddanie pieniędzy za zniszczone auto jego właścicielowi, Marta poznaje Filipa i odkrywa, że łączy ich bardzo wiele.
Okazuje się, że matki bohaterów przepadły bez wieści. Marta nie odczuwa tego tak boleśnie jak Filip, gdyż jej rodzicielka była przez wiele lat kobietą, która skutecznie niszczyła życie bohaterki. Podczas gdy Marta próbuje zrozumieć cierpiącego po stracie małżonki ojca, Filip usiłuje pojąć motywy postępowania matki i na prośbę ojca udaje się do Londynu, gdzie być może kobieta się udała. Szybko okazuje się, że wyjazd do angielskiej metropolii będzie też udziałem Marty i szansą na to, by swoje pełne niepokoju i kolejnych wizyt u terapeutów życie zmienić na takie, które da jej wreszcie satysfakcję. Oboje zatem wyjeżdżają do Londynu i oboje próbują tam odnaleźć to, czego brakowało im w Polsce. Kiedy po jakimś czasie zorientują się, iż życie w Wielkiej Brytanii niekoniecznie tak bardzo różni się od tego w Polsce, podejmą życiowe decyzje, które będą rozpaczliwymi próbami zachowania wierności sobie i wyznawanym przez siebie zasadom.
Poznajemy także Jakuba, który pisze tę opowieść. Jakub to pisarz-amator, który ma już za sobą niezauważony przez krytykę oraz czytelników debiut i który próbuje udowodnić samemu sobie, że potrafi napisać ciekawą powieść. Szybko okazuje się, że fabułę jego historii wykorzystała już pewna amerykańska autorka bestsellerów, a wymyślone przez niego postacie niekoniecznie są papierowymi bohaterami, nad którymi Jakub panuje. Fikcja literacka misternie splecie się z rzeczywistością, a książka Jakuba okaże się czymś, nad czym autor nie do końca panuje.
Zasadniczym atutem „Singli” jest intrygujące powiązanie między losami Marty, Filipa i Jakuba. Poznajemy tę historię w niecodzienny sposób. „Wchodzimy” w jej środek, by potem poznawać wcześniejsze losy bohaterów oraz śledzić perypetie Jakuba. Jeśli po jakimś czasie zatrze się nam granica między autorskim zmyśleniem a prawdą życia, „Single” spełnią swoje zadanie. Myślę bowiem, że w tej książce chodzi nie tyle o wyznaczanie granic między literaturą a życiem, co o zręczne jej przekraczanie i wywoływanie niepokoju, związanego z tym, co tak naprawdę czytamy.
Kępski napisał książkę o singlach po trzydziestce, ale także o tych nieco starszych, o ojcach bohaterów. Obaj przekraczają granice sześćdziesięciu lat i obaj nagle tracą spokój, stabilizację i oparcie, jakie mieli w swoich żonach. Ta książka to wieloznaczna opowieść o samotności. Definiuje ją na nowo, ukazuje w różnym świetle. Udowadnia także, iż doświadczenie samotności jest czymś, z czym każdy z nas kiedyś będzie musiał się zmierzyć. Inny jest typ singla po trzydziestce i po sześćdziesiątce, ale czy mają oni rzeczywiście inne problemy?
To także ciekawa powieść o roli przypadku w życiu człowieka. Przypadkowo łączą się losy Marty i Filipa, przypadkiem ich matki znikają bez wieści w tym samym czasie, w końcu zupełnie przypadkiem losy Jakuba, który rzekomo wymyśla o nich opowieść, staną się integralną częścią fikcji literackiej.
Wielu współczesnych pisarzy pisze o samotności. Myślę jednak, że Kępski wyróżnia się wśród nich, potrafiąc pisać o niej przewrotnie. Bo to przewrotna książka i nie tylko dla singli.
Wydawnictwo Jirafa Roja, 2009
Ponieważ w ostatnim czasie byłem mocno przemęczony i mój mózg nie był w stanie przyswoić żadnej poważniejszej książki, z ciekawości wziąłem się za „Balladę o chaosiku”, licząc na dobrą literaturę, uchodzącą za lekką, przyjemną, relaksującą i – jak to czasem się nazywa – „odmóżdżającą”. Ano „odmóżdżyłem” się i to bardzo! Tak bardzo, że po lekturze ponad pięciuset stron doprawdy nie wiem, czy mam się śmiać, czy też płakać nad tą książką.
Autor prowadzi popularnego bloga i zawartość „Ballady o chaosiku” jest ni mniej ni więcej, tylko skopiowaną, poprawioną i uzupełnioną treścią dziennika internetowego. Nie przeszkadza mi to, że wydaje się treści już wcześniej opublikowane. Przypuszczam, że z własnej i nieprzymuszonej woli raczej nie przeglądałbym zasobów blogu Prusky’ego. Zastanawia mnie jedynie fenomen tej książki. Lista patronów medialnych na okładce naprawdę robi wrażenie. Krzykliwa i infantylna okładka ma działać na masowego odbiorcę i zapewne to robi. Wszystko dopracowane tak, aby ten świetnie wylansowany produkt dobrze sprzedać. Pojawia się tylko problem tego, co jest sprzedawane. A nie jest to żadna literatura i choćbym nie wiem, jak bardzo był pobłażliwy dla tej książki, nie jestem w stanie odnaleźć w niej niczego wartościowego i zapadającego w pamięć.
Już na wstępie pada wyjaśnienie dotyczące koncepcji autora-narratora tych swawolnych historyjek o niczym. „Wawrzyniec jest jak laleczka voodoo, na której odreagowuję frustrację, robiąc z niego na blogu większego idiotę, niż jest w rzeczywistości, więc nie należy mnie zanadto z nim utożsamiać”. Paweł Klimczak (właściwe imię i nazwisko autora) zapewne nie będzie mieć do mnie pretensji, że ja też odreaguję na Wawrzyńcu moją czytelniczą frustrację i napiszę kilka słów na temat zawartości tej książki. Co w niej mamy? Opis codziennych zmagań zapracowanego ojca i męża, którego życie jest szare jak tysięcy zapracowanych ojców i mężów, ale który tę szarość rozprasza narracją rzekomo barwną i ciekawą. Ojciec usiłuje wyjaśnić prawidła rządzące światem starszemu Dziedzicowi i młodszej Potomce. Jednocześnie stara się być czułym mężem dla MŻonki, z którą podejmuje się codziennych trudów wychowywania dwójki dzieci. Prusky wykazuje się wobec dzieci anielską wręcz cierpliwością, a względem żony zawsze stara się być mężczyzną, w którym MŻonka odnajduje wsparcie. Autor opowiada ze szczegółami, co dzieci jedzą, wydalają, czym się bawią, co psują, czego nie lubią, co kochają i o tym wszystkim, jak trudno jest w takim świecie odnaleźć się dorosłemu. Trudno powiedzieć, czy ta książka jest poradnikiem wzorowego ojca, czy dokumentalnym zapisem utrapienia, jakie niesie za sobą posiadanie dwóch pociech w wieku co najmniej dla dorosłego męczącym. Bohater „Ballady o chaosiku” doskonale wywiązuje się ze wszystkich zadań, wzorcowo osadza się w społecznych rolach i wspaniale funkcjonuje w świecie, w którym rodzicielstwo i małżeństwo to dwa całkiem poważne wyzwania. Pozwala mu na to przede wszystkim poczucie humoru i umiejętność dystansowania się od wszelkich codziennych problemów. A ja właśnie z poczuciem humoru Prusky’ego mam największy problem.
Barokowa składnia, stylistyczne ozdobniki, pożałowania godne próby parodiowania języka mówionego i wątpliwej jakości komizm słowny oraz sytuacyjny powodują, że książka zaczyna męczyć już po kilkudziesięciu stronach. Dziedzic, ze swym niewyraźnym mamrotaniem, z niepoprawnym gramatycznie mówieniem o sobie, z ciągłą aktywnością i skłonnością do popadania w tarapaty wydaje się być dzieckiem, które należy zdiagnozować pod kątem ADHD. Jego perypetie na początku faktycznie bawią, potem zaczynają nużyć. Wyrastająca na główną bohaterkę końcowych rozdziałów Potomka to dziecko tyleż wdzięczne, co zachowujące się tak samo jak miliony dziewczynek w jej wieku. Zdaję sobie sprawę z tego, że autor za wszelką cenę chce udowodnić, jak bardzo wyjątkowe ma dzieci, ale większość scen przez niego opisanych ma codziennie miejsce w polskich domach i doprawdy nie ma w tym wszystkim niczego wyjątkowego.
Wiem, że chodzi w tej książce o koloryzowanie szarości dnia codziennego, o pokazania męskiej siły i męskiego punktu widzenia na wychowanie dzieci. Wiem, że ma to być publikacja ze wszech miar optymistyczna, dająca siłę i wiarę tym ojcom, którym na co dzień brakuje tej siły i wiary. Zdaję sobie także sprawę, że głównym celem tej książki jest dostarczenie rozrywki i pokazanie, że w Polsce nie tylko kobiety są w stanie dzielnie znosić trudy życia z dwójką dzieci u boku. Wiem to wszystko, ale wiem także, że to publikacja po prostu mizerna. Jeśli ktoś uzna, iż nie mam poczucia humoru i nie odebrałem „Ballady o chaosiku” właściwie, mogę jedynie wyjaśnić, że można się pośmiać podczas lektury kilku stron tej książki, ale ogólnie jej zawartość rozrywki nie zapewnia.
Wydawnictwo Grasshopper, 2009
"To nie tylko rodzinna opowieść. To przede wszystkim powieść o mieszkańcach Sardynii. Ludziach, wobec których autorka potrafi być ironiczna. Czytamy na kartach „Rekina” między innymi taką refleksję: My, Sardyńczycy, nie jesteśmy ludźmi morza, wycofaliśmy się w głąb lądu ze strachu przed Saracenami, chociaż w gruncie rzeczy mogliśmy wybudować flotę i stawić im czoła, zamiast uciekać w góry. Sardyńczycy nie grzeszą odwagą i nie mają odwagi także wszyscy bohaterowie tej książki, bo tak naprawdę tylko ciotka bohaterki potrafi dzielnie powalczyć o własne szczęście i to jej wyrazistość oraz determinacja tak imponują osiemnastolatce. „Póki rekin śpi” to także opowieść o tym, jak z czasem można zdobyć się na odwagę i udowodnić samemu sobie, że własne życie może mieć treść i może satysfakcjonować."
Wydawnictwo W.A.B., 2009
Całość tekstu na stronie G-punkt.pl
„Marzyciel” to kolejna po „Betonowym ogrodzie” powieść Iana McEwana, w której autor przyjmuje punkt widzenia dziecka i z niezwykłą wrażliwością ukazuje, jak wygląda świat widziany oczyma małego bohatera. W introdukcji „Marzyciela” poznajemy chłopca, który opowie o kilku przygodach ze swojego życia. Peter Fortune ma dziesięć lat, bardzo rozwiniętą wyobraźnię i żyje wciąż na granicy snu i jawy. Taka też jest ta książka – rzeczywistość miesza się w niej ze zmyśleniem, a wszystko rozgrywa się w dość mrocznej atmosferze. „Marzyciel” to opowieść pełna napięć. Trudno jest jednoznacznie określić ramy świata, w jakim egzystuje Peter. Chłopiec wydaje się być oddalony od wszystkiego, co go otacza i jest jednocześnie stale w centrum zdarzeń. McEwan daje się poznać nie tylko jako wizjoner, ale także wyraziciel prawdy, że dziecięca fantazja pozwala egzystować w dwóch różnych światach naraz. O onirycznej wędrówce między tymi światami opowiada właśnie „Marzyciel”.
Nieprzypadkowo motto książki odsyła do „Przemian” Owidiusza. McEwan zdaje się mitologizować opisane metamorfozy i nadaje im wciąż nowych znaczeń. Peter w jednej z opowieści staje się kotem, w innej zaś niemowlęciem. Każda z przemian wiąże się z duchową metamorfozą i chociaż wiemy, że opisane procesy to jedynie wymysły Petera, trudno pozbyć się wrażenia, iż wcielenia bohatera noszą znamiona czegoś przerażająco realnego.
Jest bowiem „Marzyciel” książką przerażającą, chociaż opisuje wizje i rojenia dziecka. Autor z mistrzowską precyzją buduje sytuacje, w jakich czytelnikowi przechodzą ciarki po plecach. Kulawa Zła Lalka, która zbliża się do Petera w ciemnym pokoju… Potwór w mieszkaniu, z którym walczy bohater po tym, jak rodzice i siostra znikają… W końcu oczekiwanie na włamywacza i konfrontacja z nim… To wszystko stwarza aurę grozy i tajemniczości, jaka nie opuszcza nas nawet wtedy, gdy czytamy o pozornie radosnych i wesołych przeżyciach Petera.
Chłopiec żyje w świecie własnych prawd i logiki zdarzeń, kreowanych w jego umyśle. Trudno jest mu być synem, uczniem, bratem. Jest marzycielem i wędrowcem, który poznaje wciąż nowe światy. To, z czym Peter styka się na co dzień, nabiera znaczenia w konfrontacji z jego rojeniami o rzeczywistości. Nie wiemy bowiem, gdzie zaczyna się początek wizji, a gdzie tak naprawdę opisane fantasmagoryczne zdarzenie zderza się z rzeczywistością. Myślę, że bardzo ważną opowieścią jest ta, w której prześladowca staje się prześladowanym. W historii poskromienia szkolnego łobuza Barry’ego ujawnia się jedna z ważniejszych myśli tej książki. Czym tak naprawdę jest życie i jak bardzo różni się od snu? Czy nie jest tak, że zdarzenia, postacie, a nawet uczucia śnimy na jawie? W tym znaczeniu „Marzyciel” jest powieścią o odkrywaniu nowych sensów, o nazywaniu rzeczy i ludzi na nowo i o tym, iż wędrówka w krainie marzeń jest jedynym sposobem na to, by najlepiej poznać samego siebie.
Peter w finale konfrontuje się z dorosłością. Ostatni rozdział daje odpowiedź na pytanie, dlaczego McEwan z taką dosadnością akcentuje istotę przeżyć okresu dzieciństwa. Dorosłość Petera to etap jego życia już w tej książce zapowiedziany, ale tak naprawdę nigdy nieistniejący. Peter nie przeżywa dorosłości, on się z nią tylko przez chwilę mierzy. Oczywiście w świecie własnej wyobraźni, bo czy bohater jest w stanie ten świat choć na chwilę opuścić?
„Marzyciel” to opowieść pełna subtelności. Bardzo łatwo przeoczyć szczegóły, które są kluczami do interpretacji zachowań Petera, a które jedynie są sygnalizowane. To proza pełna delikatności i taktu. Mimo mrocznej atmosfery, jest „Marzyciel” ciepłą książką o dorastaniu i o tym, jak trudno wrażliwemu dziecku odnaleźć się w świecie, który tworzą reguły, nakazy i normy, do jakich musi się dostosować.
Zadać sobie trzeba jeszcze jedno pytanie. Czy surrealistyczne są wizje Petera, czy też więcej surrealizmu ma w sobie świat, który rzekomo jest światem racjonalnym? Odpowiedź może być tak samo niejednoznaczna jak cała ta książka. „Marzyciel” bowiem opiera się na niedopowiedzeniach, ale mimo tego jest to powieść, która nabiera w trakcie lektury bardzo realnych kształtów.
Wydawnictwo Znak, 2009
Piękna, mądra i poruszająca powieść. André Acimana czyta się ze wzruszeniem i to jedna z tych książek, w których opowiadane zdarzenia ożywają tak silnie, jakby nadal miały miejsce. A przecież to przede wszystkim opowieść o tym, co już minęło. O ludziach, którzy tworzyli wielką rodzinę, o Aleksandrii pozwalającej poznać swoje smaki, zapachy i barwy; w końcu o Historii i jej wpływie na sefardyjskich Żydów, którzy od lat dwudziestych do sześćdziesiątych XX wieku próbowali odnaleźć swe miejsce w Egipcie, skąd w końcu musieli jednak odejść…
Problem, z jakim boryka się autor, to niekoniecznie problem własnej rodziny, której skomplikowane dzieje są rekonstruowane na kartach „Wyjścia z Egiptu”. Dla Acimana najważniejsze jest pytanie o to, czy żydowskie pochodzenie powinno napawać dumą czy też jest powodem do wstydu. Postacie, jakie poznamy w tej książce, trudno jest ocenić jednoznacznie. Niektórzy potwierdzają wszystkie negatywne skojarzenia, jakie rodzi stereotypowe myślenie o Żydach. Inni starają się swą żydowskość wtopić w orientalny świat, w którym – jak na ulicach Aleksandrii – mieszają się religie, życiorysy, przekonania i zwyczaje. Znamienne jest to, że opowieść Acimana rozpoczyna się od przedstawienia wuja Wilego, postaci bardzo niejednoznacznej i ekscentrycznej. Opowieść o człowieku, którego autor nie może zrozumieć, daje początek opowieści o Sefardyjczykach, którym trudno było się odnaleźć w Egipcie, ale którzy mieli problemy także sami ze sobą, ze zrozumieniem własnej religii. W rodzinie Acimana przez lata określenie „żyd” było na przemian symbolem dostojeństwa i upodlenia. W finale opowieści także ujawnia się ta niejednoznaczność. Cóż to bowiem za Żydzi, którzy ostatniego wieczoru przed ostatecznym opuszczeniem Aleksandrii mają problemy z zachowaniem się podczas uczty sederowej? Najtrudniejszy wydaje się jednak problem asymilacji. Rodzina Acimana przez lata usiłuje stać się częścią Aleksandrii, ale przez cały czas z trudem tworzy poczucie wspólnoty między ludźmi tak bardzo od siebie różnymi. Pozostają jeszcze słowa, jakie wypowiada jeden z bohaterów książki i które w pewien sposób ilustrują tezy, o jakich wspominam: „Biedni Żydzi, nigdzie nie jesteście obywatelami, wszędzie zdrajcami, nawet wobec siebie”.
Jeśli jednak ktoś pomyślał, iż jest to powieść smutna i poważna, jest w dużym błędzie. „Wyjście z Egiptu” to książka barwnie opisująca różnorodność. Babcie, ciotki, wujkowie Acimana, a wokół nich arabska służba oraz ważne egipskie persony. Ludzie w tej książce wciąż się ze sobą ścierają, w każdym rozdziale czuje się ogromne natężenie gwaru, który obrazuje między innymi lingwistyczny tygiel, w jakim znajdziemy język francuski, arabski, sefardyjski ladino, hiszpański, hebrajski i kilka innych. A kiedy słowa z tylu języków nie wystarczą, bohaterowie krzyczą, głośno się śmieją i wydają wiele innych dźwięków służących komunikacji niewerbalnej. Głośno zatem w opowieści Acimana… i mimo wszystko wesoło. Bo to naprawdę ciepła książka o miłości, przywiązaniu i serdeczności, chociaż tak trudno o nich bohaterom mówić wprost.
Spośród wielu fascynujących postaci tej książki wyróżnić trzeba na pewno matkę autora. Gigi, „al-tarsha”, głucha kobieta, która wydaje się słyszeć dużo więcej niż inni, od początku portretowana jest jako osobowość silna i kontrowersyjna. Aciman pokazuje także ogromne pokłady siły i determinacji, których matce nigdy nie brakowało, a które nie zawsze były dane jego ojcu, kiedy musiał podejmować życiowe decyzje. Wspomniany wujek Wili to druga z osób, które wywierają wpływ na dorastanie Acimana. Są także dostojne babcie, które uczą wnuka, czym jest duma oraz – co ważne – interesujące postacie drugoplanowe, egipscy służący, z jakimi autor wchodzi w bliski kontakt.
Myślę jednak, że najważniejszym bohaterem tej książki jest Aleksandria. Bajeczna Aleksandria, której już nie ma i którą Aciman doskonale pamięta. Wycieczki tramwajem, barwna rue Memphis, wybrzeże Morza Śródziemnego i letnia posiadłość rodzinna – wszystko opisane szczegółowo i tak sugestywnie, że podczas lektury zwyczajnie chodzi się aleksandryjskimi uliczkami sprzed lat. To także miasto, w którym dopiero po pewnym czasie docierają echa egipskiego przewrotu z 1952 roku. Rodzina Acimana szczyci się koneksjami z królem Farukiem, a tymczasem działania Nasera zmieniają zarówno Egipt, jak i pozycję przybyłych z Konstantynopola Sefardyjczyków. Mimo tego, że z czasem Aleksandria przestaje być dla rodziny autora przyjazna, Aciman zapamiętuje to miasto jako miejsce, w którym nauczył się żyć i z którym wiąże go trwała, emocjonalna więź.
To bardzo osobista i ujmująca Księga Wyjścia. Wyjścia, które po latach owocuje powrotem. Wracamy do Aleksandrii lat pięćdziesiątych oraz sześćdziesiątych ubiegłego stulecia i dzięki tej książce, zatrzymujemy się tam na dłużej. Po to, by poznać i przeżyć to, co ukształtowało Acimana, a co teraz wciąż jest żywym wspomnieniem.
Wydawnictwo Czarne, 2009
"W ostatnich latach Aleksander Kościów dał się poznać jako kompozytor tworzący interesującą literaturę. Po „Świecie nura” i „Przeproś” polski czytelnik ma okazję poznać „Koło kwintowe” Szymona Bogacza i wydaje się, że mamy do czynienia z drugim muzykiem, który swą wrażliwość przenosi z nut na litery. Nie wiadomo, jak zostanie przyjęty debiutancki zbiór opowiadań Bogacza, ale pewne jest to: otrzymujemy prozę, która metaforycznie dźwięczy. „Koło kwintowe” jest specyficzną symfonią, w której – używam słów autora – poznajemy „muzyczne tonacje emocji serca”. Tytuł jest terminem muzycznym i oznacza okrąg, jaki tworzą wszystkie tonacje durowe i molowe. Autor faktycznie zamyka swoich bohaterów w specyficznym kręgu, w którym rozpoznajemy zarówno smutne, jak i radosne brzmienia życiowych opowieści."
Wydawnictwo W.A.B., 2009
Całość tekstu na stronie artPAPIERU
Mocna rzecz. Nawet bardzo mocna. Książka, od której nie można się oderwać i jednocześnie opowieść, w jaką nie chce się wierzyć. „Kato-tata” jest pamiętnikiem zdarzeń, jakie nigdy nie pójdą w niepamięć i dramatyczną spowiedzią kobiety, która przez całe dorosłe życie musiała borykać się z mrocznymi widmami dzieciństwa. Historia Halszki Opfer jest przerażająca i stanowi ostrzeżenie. Nie jestem w stanie pojąć, czy tak ogromne nagromadzenie zła, którego doświadczyła autorka jest w ogóle możliwe, ale ta opowieść ma w sobie niezwykłą moc sugestii. Nie można bowiem zmyślić tak okrutnych zdarzeń i opowiadać o nich z taką dokładnością. „Kato-tata” to książka, którą czyta się z trudem, ale która jednocześnie sprawia, iż nie można się od niej oderwać. Pamiętnik, który potwierdza, że traumatyczne dzieciństwo na zawsze rujnuje życie i że od bolesnych wspomnień nie sposób skutecznie uciec.
Centralną postacią tej mrocznej historii jest ojciec. Człowiek, o którym autorka pisze następująco: „Od początku mojego życia tatuś umiejętnie urabiał mnie na swoją ofiarę. Zaprogramował mnie, abym spełniała jego wolę. Czułam wewnętrzny przymus słuchania jego poleceń. Moje życie toczyło się wokół jego seksualnych zachcianek. Istniałam po to, aby je spełniać”. Domowy kat i sprawca zła, o którym nie można zapomnieć. Zła, jakie czai się w wielu polskich domach i które wielokrotnie nie pojawia się w ludzkiej świadomości, bo nie sposób o nim opowiedzieć. Opfer opowiedziała. Znalazła słowa, żeby nazwać wszystko to, co przez lata było nienazwane. Stworzyła postać oprawcy, który latami potajemnie zabijał. Ojca, który zamiast chronić, przez lata skutecznie utrzymywał swoje dzieci w poczuciu zagrożenia.
Autorka opisuje, jak mężczyzna regularnie gwałcił swoje dziecko i jaką chorą satysfakcję mu to sprawiało. Wykorzystywanie seksualne córki odbywało się przy milczącej zgodzie małżonki, która z czasem przestała mieć wyrzuty sumienia i zupełnie nie reagowała na to, co się działo w rodzinnym domu. A działo się wiele. Nie tylko molestowanie. Alkoholizm ojca, który zamieniał codzienność w piekło. Jego niekontrolowane wybuchy agresji. Poniżanie żony i dzieci. Odbieranie im radości życia i powolne rujnowanie domu. To wszystko opisywane jest przez Halszkę Opfer stopniowo. Autorka próbuje zrozumieć motywy postępowania ojca, ale trudno powiedzieć, czy gorsze jest opisywanie tego, co robi, czy też odsłanianie wstydliwych i mrocznych kart jego przeszłości. Podobnie rzecz się ma z matką autorki. Jest współwinna tego, co się działo i tak samo okrutna jak ojciec, chociaż jej okrucieństwo jest inne.
Matka jest wciąż nieobecna. Zarzuca dzieciom, że nie ma przez nie pieniędzy i nie może żyć tak, jak by chciała. Jest nieodpowiedzialna, a swoje uczucia ujawnia jedynie w momentach krytycznych, kiedy dzieciom dzieje się największa krzywda. Przez lata gromadzi w domu przeterminowane leki i wymyśla wciąż nowe choroby dla siebie i dzieci, choć z tymi, jakie faktycznie mają miejsce nie chce i nie potrafi sobie radzić. Córki i syn wydają się być dla niej brzemieniem, ale największy dramat to jej życie u boku mężczyzny, który zaspokaja swoją chuć nie tylko z córkami, ale i z wszystkimi kobietami, jakie pojawią się w domu i jakie nie przeciwstawią się jego dzikości.
Ważna jest symbolika Kopciuszka, która skrywa przykre prawdy o dziecku odtrąconym i niezrozumianym. Dziewczynka z pamiętnika Opfer nie odnajduje wsparcia ani w matce, którą mimo wszystko kocha, ani w siostrze, ani w żadnej koleżance. Nieczułe na jej krzywdę są nauczycielki w szkole, okrutne dzieci potęgują wyobcowanie i uczucie zbędności. Ta, którą wszyscy krzywdzą i wyszydzają, przez pewien czas oczekuje na przybycie dobrej wróżki i pięknego księcia, na zmianę losu; na moment, w którym przez chwilę zatańczy swój taniec na zaczarowanym balu. Niestety, przez lata dziecko żyje jedynie marzeniami i pragnieniami, które nigdy nie zostaną spełnione. Bo nawet szansa na bliskość z Tamarą, której pamięć pozostaje wciąż żywa, szybko zostanie zaprzepaszczona i wówczas pozostanie już tylko pustka. Pustka, z którą autorka nie może sobie poradzić nawet w dorosłym życiu.
Chociaż otrzymujemy dość dużo bezpośrednich i pośrednich wskazówek dotyczących motywów napisania tej książki, trudno jest jednoznacznie orzec, dlaczego powstała. To opowieść, która porusza wiele tematów tabu, dotyka problematyki delikatnej, ale nie tak znowu rzadkiej. Nie chodzi tylko o traumatyczne dzieciństwo. To, co było, dzieje się wciąż w myślach autorki. Nieprzypadkowo w pierwszych zdaniach czytamy o dorosłej kobiecie, która próbuje ukryć swój płacz i ból przed najbliższymi.
„Kato-tata” to poruszający zapis wciąż żywej przeszłości. Książka, której czytanie będzie bolesnym przeżyciem. To także głos w dyskusji na temat patologicznej rodziny i możliwości pomocy, której rzadko kiedy udziela otoczenie. W tym znaczeniu nie jest łatwo określić, czy to literatura czy publicystyczny manifest. Czymkolwiek by nie były słowa Opfer, są niesamowicie przejmujące i na długo pozostają w pamięci.
Wydawnictwo Santorski & Co, 2009
Stolica Katalonii jest wdzięcznym tematem literackim. Dość wspomnieć bestsellerowe powieści Zafóna, twórczość Mendozy czy „Złudę” Carmen Laforet. Barcelona to miasto pasjonujące i tak niezwykłe, że doczekało się wielu literackich wizerunków. Do grupy powieści, w jakich poznajemy to miasto, dopisać można wydaną przed dwoma laty w Hiszpanii powieść Enrique Moriela. Książka, która tak bardzo zachwyciła iberyjskich krytyków i czytelników, dzięki staraniom Świata Książki jest dostępna dla polskiego czytelnika. Czy zachwyca? Niezbyt. Trudno jednoznacznie wypowiedzieć się o „Mieście poza czasem”, bo to powieść sama w sobie mało jednoznaczna. Mamy tu do czynienia z misternymi intrygami sensacyjnymi, elementami horroru, powieści obyczajowej i fragmentami o cechach reportażu. Z tego połączenia powstaje książka interesująca, ale nie aż tak, by się nią zachwycać. Chwilami „przegadana”, wewnętrznie niespójna, niewyraźna fabularnie i o zakończeniu nie tyle zaskakującym, co wywołującym rozczarowanie. Jest jednak powieść Moriela historią intrygującą, nie tylko dlatego, że barwnie portretuje Barcelonę na przestrzeni ponad pięciu stuleci. To traktat o walce Dobra ze Złem i powieść, w której Dobro nie ma szans, by zatriumfować. Książka o niepokojach egzystencjalnych i religijnych, które towarzyszą prawie każdemu współczesnemu człowiekowi. Książka, w której zawarta będzie autorska interpretacja dziejów historii oraz kilka oryginalnych koncepcji socjologicznych i historiozoficznych. Powieść, która nie porywa, ale która wywołuje ciekawość. I o tym, dlaczego czyta się ją z ciekawością, chciałbym napisać.
Historia zaczyna się jak dobry kryminał. Mamy bowiem zbrodnię i to nie byle jaką. Guillermo Clavé, barceloński bogacz, zostaje zamordowany w co najmniej tajemniczy sposób. Z ciała wyssano całą krew i okoliczności mordu są co najmniej niezwykłe. Rozwikłania zagadki śmierci człowieka podejmuje się detektyw Marcos Solana i szybko okaże się, że zwłoki są jedynie początkiem czegoś, co zaczęło się w średniowieczu…
Bohaterem „Miasta poza czasem” jest nie tyle Barcelona, co pewien wampir. To bardzo niejednoznaczny krwiopijca, albowiem w swych licznych wcieleniach podejmuje się działań skrajnie od siebie różnych. Opiekuje się niepełnosprawną dziewczynką i jest pomocnikiem kata. Leczy ludzi i prowadzi ich na szafot. Ma wrażliwe i dobre serce, a jest widmem, które ukrywa się przed innymi. Kim jest tak naprawdę? Jaki związek z jego istnieniem ma Szatan i czy przyjście na świat dziecka średniowiecznej prostytutki nie jest początkiem wielowiekowej misji, której sens zrozumie dopiero młoda historyczka Marta Vives?
Moriel buduje swą wielowątkową opowieść głównie na retrospekcjach. Dołącza do tego szereg rozważań na temat sensu istnienia świata. Jeden z rozmówców głównego bohatera, proboszcz Sant Pau del Camp wypowiada znamienne słowa: „(…) Świat nie jest dobrze zbudowany i dlatego nie może być dziełem Boga”. To, co opisuje hiszpański prozaik, ma być przekonującym dowodem na to, że żyjemy w świecie, o którym Bóg zapomniał i który rządzi się prawami ustalanymi przez bliżej niesprecyzowane, mroczne siły.
Jest to bowiem opowieść o tym, czym jest Zło, gdzie się rodzi i jak wielką ma moc. W kolejnych wcieleniach widmowego wampira poznajemy Barcelonę groźną, okrutną, skąpaną we krwi i przerażającą. Wędrówka w czasie ma przynieść odkupienie, ale tak naprawdę jest męką. Moriel próbuje zdefiniować na kartach swej powieści, czym tak naprawdę jest wieczność i jakie tajemnice skrywa. Nieśmiertelność stanie się przekleństwem, a Barcelona ukazana od średniowiecza po czasy współczesne będzie miastem, od którego nie można się uwolnić.
Sędzia Brines, z którym rozmawia Solana, daje swoją własną definicję współczesnej Barcelony: „Barcelona jest miastem, które żyje mitami, choć twierdzi, że jest miastem racjonalistycznym. I zaludniona jest widmami anarchistów, syndykalistów, rewolucjonistów, ludźmi, którzy dziś skrzętnie pracują, a jutro nie wiadomo dlaczego, postanawiają otwierać groby w klasztorach”. Każdy kolejny rozdział powieści Moriela ukazuje miasto jako miejsce, w którym widma wciąż egzystują u boku żyjących. Tych, którzy przeżywają męki i pragną się od nich uwolnić oraz tych, którzy nie pojmują, że największą męką może być życie wieczne.
Wspomniana już Marta Vives to prawniczka, która odkrywać będzie mroczne tajemnice swojego rodu i która z głównym bohaterem wejdzie w specyficzną zależność. Kobieta zadaje pytania, na które odpowiedzi nie przyniosły lata historii. Jej wysiłki, by poznać przeszłość rodu Vives, będą jednocześnie próbą zrozumienia, dlaczego świat jest tak bardzo niesprawiedliwy i okrutny.
Trudno jednoznacznie opisać walkę Dobra ze Złem na kartach tej powieści, bo z czasem odnosi się wrażenie, iż tego Dobra w ogóle nie ma. Moriel napisał książkę mroczną i przerażającą w swej wymowie. Książkę, która jest swoistym hołdem oddanym Barcelonie, ale także powieść, która zmusza do zadania sobie pytania o to, czy opisana w niej wiekowa odyseja i refleksje dotyczące świata nie są nazbyt jednostronne w swej wymowie i przez to mało przekonujące.
Wydawnictwo Świat Książki, 2009
Książka szwajcarskiego prozaika wpisuje się w nurt współczesnej literatury o tematyce homoerotycznej. Jak to robi? Niezbyt spektakularnie, ale być może to wina tego, że temat był już poruszany wielokrotnie. Myślę, że powieść Sulzera nie wpisze się jakoś wyraźnie w pamięć czytelnika przede wszystkim dlatego, iż wykorzystuje eksploatowane już wielokrotnie motywy zdrady, zranionej miłości, niezdrowej fascynacji i samotności. To, co wyróżnia „Kelnera doskonałego” to autorska umiejętność stopniowania napięcia, dzięki której do ostatnich stron odkrywa się tę skomplikowaną historię miłosną.
Erneste całe swoje życie był kelnerem. W szwajcarskiej restauracji Am Berg wypracował sobie pozycję i zdobył szacunek współpracowników. Erneste to tytułowy kelner doskonały – taktowny, delikatny, dyskretny i pracowity. Bohater otrzymuje we wrześniu 1966 roku list od Jakoba Meiera, dawnego przyjaciela i kochanka. Powracają wspomnienia i dowiadujemy się, jak obaj mężczyźni się poznali oraz odkrywamy tajemnice ich romansu. Sulzer buduje swą opowieść najpierw ze wspomnień, potem umiejętnie włącza w nią zdarzenia, jakie mają miejsce w 1966 roku i są konsekwencją odczytania listu Jakoba przez Erneste’a. Okazuje się, że związek obu mężczyzn niósł ze sobą wiele innych, poznawanych stopniowo zdarzeń, które doprowadziły do miłosnej tragedii.
Sulzer bardzo sugestywnie opisuje realia życia w 1935 roku, w którym Erneste poznaje Jakoba. Szwajcaria jawi się jako spokojny, odcięty od świata zakątek, gdzie próbują uciec od życia wszyscy ci, dla których rosnąca w siłę III Rzesza staje się niebezpieczna. Jakob przyjeżdża do hotelu nad szwajcarskim jeziorem Brienzersee z Kolonii, w której pozostaje jego rodzina i przyjaciele. Młody kelner szuka nowych możliwości, ale przede wszystkim szansy ku temu, by nie wracać do ojczyzny i nie zostać wcielonym do Wehrmachtu. Szwajcaria jest też miejscem, w jakim próbuje się odnaleźć znany pisarz Julius Klinger, który odcina się od swoich niemieckich korzeni i ubolewa nad tym, że Hitler rośnie w siłę i coraz bardziej dyskryminuje ludność pochodzenia żydowskiego. W atmosferze ledwie uchwytnej psychozy strachu przed Niemcami Sulzer ukazuje rozwój płomiennego uczucia. Uczucia, które połączy Erneste’a i Jakoba, ale z czasem stanie się dla nich obu przekleństwem.
Jakob Meier to postać tragiczna. Mężczyzna, który uwodzi i mężczyzna, którego urok osobisty stanowi jednocześnie groźną broń. Jakob romansuje nie tylko z Erneste i Klingerem. Za wszelką cenę poszukuje spełnienia, którego nie dają coraz to nowe znajomości. Myślę, że ta postać to taki męski odpowiednik „femme fatale”. Meier jest mężczyzną fatalnym, jest postacią, która niepokoi i zastanawia. To przez Jakoba serce Erneste’a się zamyka i to Jakob doprowadza do rodzinnej tragedii w domu Klingera. Mężczyzna wydaje się wszystko wokół niszczyć. Tak naprawdę jednak jego poczynania są aktem autodestrukcji i próbą ucieczki od tłumionych pragnień oraz marzeń. Erneste pragnie uczynić Jakoba kelnerem doskonałym. Udaje mu się jedynie doprowadzić do tego, że młody kochanek będzie na usługach tych, którym tak naprawdę nie chce się oddawać.
Równie ciekawa jest postać Erneste’a, którego pozorny spokój wydaje się przez cały czas dominować nad światem przedstawionym w powieści. Od lat te same zwyczaje, ta sama praca, taki sam uporządkowany rytm dnia i… nagłe emocjonalne poruszenie, którego powodem jest list od Jakoba. Erneste to wdzięczny i wiarygodny narrator, ale jednocześnie postać naznaczona piętnem wyobcowania i smutku. Jego opowieść o miłosnej fascynacji i tragicznych konsekwencjach zauroczenia z czasem staje się niejednoznaczna i niepokojąca. Dzięki temu powieść Sulzera zyskuje na wartości. „Kelner doskonały” to książka, w której przeszłość staje się tak żywa jak teraźniejszość i opowieść, w jakiej czytamy o prawdziwych uczuciach. Szkoda tylko, że autor momentami czyni z niej melodramat i nazbyt często wykorzystuje oczywiste i banalne rozwiązania fabularne. Wszystko to powoduje, że trudno jednoznacznie określić tę powieść jako dobrą. Na pewno jednak jest powieścią interesującą.
Motto ze „Zmierzchu Bogów” Ryszarda Wagnera nabiera na kartach „Kelnera doskonałego” coraz to nowych znaczeń. Sulzer napisał homoseksualną opowieść o rozłące i śmierci. Kogo interesuje tematyka obyczajowa, jaką nakreśliłem w mojej recenzji, na pewno sięgnie po tę książkę. Pozostałym zalecam ostrożność, albowiem to opowieść dość przewidywalna i generalnie może wywołać uczucie rozczarowania treścią.
Wydawnictwo MUZA, 2009
"To dziennik pisany w trzeciej osobie. Diariusz, w którym jego autor przygląda się z dystansu samemu sobie. Malicki notuje własne myśli, zbiera usłyszane opowieści, zapisuje spostrzeżenia, wydarzenia. Pisze o swojej dotychczasowej twórczości i o twórczości innych. Wspomina znajomych, przyjaciół, dom rodzinny. Nic niby nie jest tu poukładane, a jednak składa się w spójną całość. Niczego niesamowitego nie ma w tych opowieściach i wspomnieniach, a jednak zastanawiają i pasjonują. Malicki rozwija opowieści i je urywa, wraca do tego, o czym pisał i opisuje na nowo coś, co zostało już opisane. W swojej książce daje wyraz temu, że wszystko to, co proste, nieuchwytne, trudne do zapamiętania może znaleźć swoje zapisane w notatniku miejsce i ożywać wciąż na nowo. Ta opowieść tak naprawdę nie ma ani początku, ani końca. Lektura jest po prostu towarzyszeniem autorowi w pewnym okresie jego życia. Życia, które przecież nadal trwa i które nieodłącznie związane jest z pisaniem."
