Wydawca: Wydawnictwo Marginesy
Data wydania: 12 listopada 2026
Liczba stron: 472
Przekład: Kaja Gucio
Okładka: miękka
Cena detaliczna: 64,90 zł
Tytuł recenzji: Wokół poezji
„Niektórzy lubią poezję. Niektórzy – czyli nie wszyscy” – te słowa Wisławy Szymborskiej znamy wszyscy i wiemy, co kryje się dalej w jej autoironicznym wierszu. Bonnie Garmus wykorzystuje motyw poezji w zasadzie dość podobnie, jednakże pisze o niej powieść, zderza dwa sposoby komunikacji autora z czytelnikiem. Tworząc powieść dobrą, opowiada o tym, jak poezja może być zła. Stop! Chyba bardziej o tym, ile zła może wnieść w ludzkie życie, jeśli zacznie się ją traktować śmiertelnie poważnie, gdy jest się gotowym wręcz oddać życie za źle wstawione słowo, nie mówiąc o nieprawidłowej konstrukcji tekstu. W „Peck & Peck” nie pojawia się w zasadzie żaden pełny wiersz, ale wokół tworzenia takiego tekstu powstała książka o strukturze bardzo przemyślanej przede wszystkim ze względu na dynamikę, bo amerykańska autorka doskonale wie, kiedy podkręcić tempo, a kiedy zwolnić, gdy… między innymi rozprawia się o poezji, opozycji elitarności dostępu do tego dobra pisanego i jego powszechności. Jest to też przezabawna i okrutnie cyniczna opowieść o rynku wydawniczym pokazanym dość ciekawie z perspektywy relacji rodzinnych – jak w powieści „Doggerland” Agnes Ravatn. Ale biorąc pod uwagę intensywność, w jakiej zanurza się Garmus, opowiada o wydawaniu tak, że można tę publikację czytać razem z „Najlepszą książkąna świecie” Petera Stjernströma, gdzie poziom jadu, idiosynkrazji, neuroz i konfliktów w relacjach międzyludzkich związanych z rynkiem wydawniczym zdaje się podobny. Jednak „Peck & Peck” to mimo wszystko coś innego, narracja napisana tak, że trudno porównywać ją do innych. Dlaczego?
Przede wszystkim bardzo mi się podoba prezentacja sylwetki głównego bohatera. Battera o sugestywnie brzmiącym nazwisku Gray można określić raczej mianem antybohatera. To człowiek, któremu obrywa się za wszystko i od wszystkich, ale on konsekwentnie dąży do wyznaczonych celów, albowiem momentów ich wyznaczania jest tak niewiele, że trzeba natychmiast coś z tym zrobić. A Batter nie wie, co zrobić z samym sobą, zwłaszcza gdy trafia do wielkiego miasta i wielkiej firmy, w której co rusz ktoś przekręca jego imię i traktuje go przedmiotowo. „Peck & Peck” ma solidne wprowadzenie, bardzo dobry prozatorski fundament. Rozumiemy doskonale, dlaczego człowiek, który mógłby zająć się w życiu czymś, co przynosiłoby wymierne korzyści, trafia do miejsca z piekła rodem, gdzie powinien obcować z wrażliwymi na słowo ludźmi, a jest otoczony bandą zgnuśniałych i nieprzewidywalnych egoistów, z narcystycznym i mającym gniew we krwi szefem na czele.
Bonnie Garmus świetnie kreuje tutaj w kontrze do głównego bohatera jego matkę, obecną na drugim planie i pozornie nieistotną, gdy dzieli się z synem truizmami typu: „Nie da się przewidzieć, co nadejdzie”. Akurat w tym ma całkowitą rację, ale siła tej książki tkwi nie tylko w nieprzewidywalności, lecz i w tym, co zarysowane mocną kreską. A może odpowiednią czcionką. Bo syn przez całe życie słyszy barwę słów, a matka jest ekspertką od tego, w jaki sposób się je zapisuje. Batter idzie przez życie z piętnem człowieka niezdecydowanego, choć wciąż pozostającego w bliskości z poezją w szerokim tego słowa znaczeniu, a pragmatyczna matka jest postacią z jednej strony kontrastową względem syna, z drugiej jednak – świetnie uzupełniającą jego wizerunek poprzez swoje obserwacje i zachowania.
Lata osiemdziesiąte ubiegłego stulecia to czas, w którym z chłopca szukającego właściwej drogi na studiach wyrasta mężczyzna decydujący się na ryzykowny krok. Wyjazd z amerykańskiej prowincji do pełnego przemocy i dynamiki Nowego Jorku jest skokiem na głęboką wodę. A kiedy okaże się, że ten mężczyzna trafi pod skrzydła wydawcy kwartalnika poetyckiego, który czytał już jako jedenastoletni chłopiec, ujrzymy hermetycznie zamknięty świat. Bonnie Garmus portretuje siedzibę „Peck & Peck” z najdrobniejszymi szczegółami – trochę jak kafkowski zamek – po której oprowadza zatrudnionego młodzieńca ktoś, kto daje mu wyraźnie do zrozumienia, że nie będzie miał łatwo. Wstępuje bowiem w przestrzeń, do której zwykłemu człowiekowi, a przede wszystkim poecie, trudno się dostać.
Czuły na słowo, metrum i przesłanie Batter będzie poddany ostracyzmowi i niezrozumieniu bardzo długo. Ba! Można odnieść wrażenie, że cały świat pęka w szwach i rozpada się, gdy bohater usiłuje znaleźć sobie w nim miejsce. Trafia raczej do piekła, a nie do redakcji kwartalnika, który na dwa lata musiał się zamknąć, co będzie jednym z ciekawszych wątków tej opowieści. Albo niezauważany, albo obwiniany o wszystko, albo uznawany za kogoś niewidzialnego, kto ma tylko pilnować kserokopiarek, a nie zajmować się redakcją tekstów poetyckich. Kondycja Battera jest naprawdę fatalna. Wokół niego nie jest dużo lepiej: „Peck & Peck” jest jak kalejdoskop, w którym widzimy zawirowania życiowe innych ludzi, a także czytamy o czymś, co z tematem szeroko pojętej miłości musi się wiązać w sposób oczywisty – o miłości przychodzącej do Battera równie nagle jak wszystkie druzgoczące go zdarzenia. Wir wydarzeń nie pozwala zliczyć, jak często człowiek o niezwykłej wrażliwości na słowo jest poprzez to słowo poniżany, odseparowywany od innych, oszukiwany i boleśnie godzony w samo serce. Jednakże nie jest to książka o nieudaczniku, lecz raczej o systemowym nieudacznictwie podczas selekcji materiałów, publikacji kultowego pisma, w którym ma ukazywać się tylko to, co elitarne, i jego dystrybucji. A przecież poezja nie może być elitarna. „Kiedy interesuje cię poezja, interesuje cię wszystko”. To zdanie pasuje do kondycji egzystencjalnej Battera, ale również opisuje szeroką grupę odbiorców, którymi wydawca „Peck & Peck” z różnych powodów gardzi.
Powtórzone w tytule nazwisko to nie przypadek. To, że, że autorka pisze o braciach bliźniakach, również nim nie jest. Nieprzypadkowa jest symbolika jaja, wymarłego gatunku dodo czy rywalizacji, która zaprezentowana jest tu na bardzo różne sposoby. Podoba mi się, że literatura środka podejmuje temat teoretycznie spoza spektrum zainteresowań swoich odbiorców, ale jeszcze bardziej podoba mi się to, jak Garmus portretuje tutaj różnorodność ludzkich charakterów sprzężoną z różnorodnością sposobów pisania wierszy. Pośród intryg, niedomówień, pojawiających się nagle zagadek mamy spójną historię inicjacyjną z bohaterem dynamicznym, który stawi czoła wszystkiemu, bo zobowiązuje do tego choćby jego imię, a jest ono powiązane z opowieściami matki młodego mężczyzny, dzięki którym następuje tu co najmniej jeden ciekawy zwrot akcji.
Tłumaczenie jest znakomite i oddaje tempo akcji, ale Kaja Gucio to marka sama w sobie i nie wiem, czy to przypadek, ale najczęściej i najchętniej czytam właśnie jej przekłady literatury anglosaskiej. Tutaj miałem do czynienia z powieścią, której wydania zawsze boi się autor, kiedy debiut stał się bestsellerem. W „Peck & Peck” jako drugiej powieści Garmus nie boi się jednak niczego. Odsłania fasadowość miejsc i ludzi, którzy tworzą wokół siebie legendę, a dosłownie zamykają się w klaustrofobicznym miejscu i uważają, że ich grono zmienia światopogląd i wrażliwość innych ludzi. Zmianom ulega tu przede wszystkim Batter, ale Garmus opowiada także o świecie ludzi odpornych na jakiekolwiek zmiany i konsekwencjach zaskakujących metamorfoz. Wszystko tylko w teorii skoncentrowane na poezji. Jednakże świetnie wykończone w detalach i niemożliwe do pominięcia przy doborze lektur tej jesieni.
---
Jeśli podobała Ci się ta recenzja, możesz mi postawić kawkę TUTAJ
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz